Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności

Proces ubiegania się o orzeczenie o niepełnosprawności wiąże się zwykle z koniecznością przedstawienia dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia oraz codziennego funkcjonowania osoby badanej. Oprócz dokumentacji lekarskiej, w niektórych sytuacjach potrzebna może być również opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności.

Taki dokument może zostać dołączony do wniosku z inicjatywy osoby ubiegającej się o orzeczenie. W praktyce zdarza się jednak również, że powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zwraca się z prośbą o dostarczenie opinii psychologicznej jako uzupełnienia dokumentacji. Najczęściej dotyczy to sytuacji, w których potrzebny jest dokładniejszy opis funkcjonowania psychicznego, poznawczego, emocjonalnego lub społecznego osoby badanej.

Opinia psychologiczna nie przesądza samodzielnie o wyniku postępowania, ale może mieć istotne znaczenie dla uzupełnienia obrazu funkcjonowania osoby badanej.

Czym jest opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności?

Opinia psychologiczna to pisemny dokument diagnostyczny przygotowywany przez psychologa po przeprowadzeniu badania. Nie jest to jedynie opis zgłaszanych trudności ani proste streszczenie dokumentacji medycznej. Opinia powstaje na podstawie rozmowy, wywiadu, obserwacji, analizy dostępnych dokumentów oraz, jeżeli jest to uzasadnione, odpowiednio dobranych metod diagnostycznych.

Celem opinii jest opisanie funkcjonowania psychicznego, poznawczego, emocjonalnego i społecznego osoby badanej. W praktyce oznacza to ocenę tego, jak dana osoba radzi sobie w codziennym życiu, jakie ma ograniczenia, jakie obszary funkcjonowania wymagają wsparcia oraz jakie trudności mogą wpływać na jej samodzielność.

Opinia psychologiczna może być dokumentem uzupełniającym, składanym z inicjatywy osoby ubiegającej się o orzeczenie. Bywa również dokumentem koniecznym do dalszego procedowania sprawy, gdy powiatowy zespół prosi o jej dostarczenie. Nie przesądza samodzielnie o wyniku postępowania, lecz może mieć istotne znaczenie dla opisu funkcjonowania osoby badanej.

Czym różni się badanie psychologiczne od opinii psychologicznej?

Badanie psychologiczne to proces diagnostyczny. Może obejmować rozmowę, wywiad, obserwację, analizę dokumentacji oraz zastosowanie wybranych metod psychologicznych.

Opinia psychologiczna jest efektem tego procesu. To pisemny dokument, w którym psycholog opisuje cel badania, zastosowane metody, najważniejsze informacje z wywiadu, wyniki badania, interpretację psychologiczną oraz wnioski dotyczące funkcjonowania osoby badanej.

Inaczej mówiąc: badanie jest procesem, a opinia jest dokumentem końcowym przygotowanym po jego przeprowadzeniu.

Kiedy warto rozważyć wykonanie opinii psychologicznej?

Opinię psychologiczną warto rozważyć wtedy, gdy stan zdrowia wpływa na codzienne funkcjonowanie osoby badanej i potrzebny jest profesjonalny opis jej możliwości oraz ograniczeń.

Dotyczy to między innymi sytuacji, w których występują trudności z pamięcią, koncentracją, rozumieniem poleceń, komunikacją, tempem działania, regulacją emocji, samodzielnością lub relacjami społecznymi.

Taka opinia może być pomocna u osób:

• po udarze,
• po urazie głowy,
• z chorobami neurologicznymi,
• z afazją lub innymi trudnościami w komunikacji,
• z zaburzeniami pamięci i koncentracji,
• z podejrzeniem zaburzeń poznawczych,
• z zaburzeniami otępiennymi,
• z zaburzeniami lękowymi lub depresyjnymi,
• ze znacznym spadkiem samodzielności,
• wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

W przypadku osób po udarze część trudności może być widoczna od razu, na przykład niedowład, zaburzenia mowy czy spowolnienie. Jednocześnie niektóre konsekwencje wymagają dokładniejszej oceny psychologicznej. Dotyczy to między innymi pamięci, uwagi, męczliwości, tempa przetwarzania informacji, kontroli emocji oraz zdolności samodzielnego funkcjonowania.

Jak wygląda badanie psychologiczne do opinii?

Badanie psychologiczne jest dobierane indywidualnie do celu opinii, wieku, stanu zdrowia i możliwości osoby badanej. Inaczej przebiega badanie osoby po udarze, inaczej osoby starszej z zaburzeniami pamięci, a jeszcze inaczej osoby z trudnościami emocjonalnymi lub komunikacyjnymi.

Najczęściej proces obejmuje kilka etapów.

1. Ustalenie celu badania i analiza dokumentacji

Na początku psycholog ustala, w jakim celu ma zostać przygotowana opinia i jakie obszary funkcjonowania powinny zostać ocenione. Jeżeli osoba badana otrzymała pismo z powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, warto przedstawić je psychologowi przed badaniem albo w dniu wizyty.

Przydatne mogą być między innymi:

• pismo z powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności,
• wypisy ze szpitala,
• zaświadczenia od lekarzy specjalistów,
• wyniki badań,
• dokumenty z rehabilitacji,
• wcześniejsze opinie psychologiczne, psychiatryczne lub neurologopedyczne,
• lista przyjmowanych leków.

Dokumentacja medyczna pomaga zrozumieć kontekst zdrowotny, ale nie zastępuje badania psychologicznego.

2. Rozmowa psychologiczna i wywiad

Kolejnym etapem jest rozmowa z osobą badaną. Psycholog pyta o stan zdrowia, przebieg choroby, codzienne trudności, leczenie, rehabilitację, samodzielność oraz funkcjonowanie rodzinne i społeczne.

Jeżeli osoba badana ma trudności z pamięcią, orientacją lub komunikacją, pomocna może być obecność członka rodziny albo opiekuna. Odbywa się to jednak z poszanowaniem zgody, komfortu i godności osoby badanej.

3. Obserwacja i badanie psychologiczne

W zależności od celu badania psycholog może zastosować odpowiednio dobrane metody diagnostyczne, w tym standaryzowane testy psychologiczne, próby kliniczne, kwestionariusze lub zadania oceniające wybrane funkcje.

Metody dobiera się z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, możliwości komunikacyjnych i aktualnej wydolności osoby badanej. Wyniki testów nie są interpretowane w oderwaniu od całości obrazu funkcjonowania. Ważne są również dane z wywiadu, obserwacji i dokumentacji.

Badanie może dotyczyć między innymi:

• pamięci,
• koncentracji uwagi,
• tempa pracy umysłowej,
• rozumienia poleceń,
• komunikacji,
• funkcjonowania emocjonalnego,
• nastroju i lęku,
• samodzielności,
• sprawności psychomotorycznej,
• sposobu radzenia sobie z codziennymi trudnościami.

4. Opracowanie opinii psychologicznej

Po zakończeniu badania psycholog opracowuje pisemną opinię. Dokument powinien być rzeczowy, zrozumiały i oparty na danych uzyskanych w toku badania.

Najczęściej opinia zawiera:

• dane osoby badanej,
• cel sporządzenia opinii,
• opis zastosowanych metod,
• informacje z wywiadu i analizy dokumentacji,
• opis funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i społecznego,
• wyniki badania psychologicznego,
• wnioski psychologiczne odnoszące wyniki badania do codziennego funkcjonowania,
• opis ograniczeń i potrzeb wsparcia,
• ewentualne zalecenia dotyczące dalszej diagnostyki, terapii, rehabilitacji lub opieki.

Jeżeli cel opinii tego wymaga, dokument może opisywać ograniczenia w obszarach istotnych z punktu widzenia postępowania orzeczniczego. Nie jest to jednak dokument, który samodzielnie rozstrzyga o wyniku postępowania.

Badanie psychologiczne z dojazdem do domu

W uzasadnionych przypadkach możliwe jest wykonanie badania psychologicznego z dojazdem do domu osoby badanej. Dotyczy to szczególnie osób, które ze względu na stan zdrowia, wiek, ograniczenia ruchowe, lęk, męczliwość lub trudności neurologiczne nie mogą swobodnie dotrzeć do gabinetu.

Badanie w domu może być najlepszym rozwiązaniem dla osób leżących, osób po udarze, osób z niepełnosprawnością ruchową, pacjentów w trakcie rekonwalescencji oraz osób, dla których transport byłby zbyt dużym obciążeniem. W takich sytuacjach dojazd psychologa nie jest jedynie wygodą, ale często warunkiem realnego dostępu do badania.

Podczas badania w domu psycholog dostosowuje sposób pracy do możliwości osoby badanej: jej tempa, poziomu męczliwości, sposobu komunikacji, koncentracji oraz aktualnego stanu zdrowia. Warunki badania są brane pod uwagę przy doborze metod i interpretacji wyników. Jeżeli mają znaczenie dla przebiegu badania, mogą zostać opisane w opinii.

Dzięki temu osoba, która nie może dotrzeć do gabinetu, nadal ma możliwość uzyskania badania psychologicznego oraz pisemnej opinii psychologicznej.

Polipsychograf w badaniu funkcji poznawczych i psychomotorycznych

W wybranych przypadkach badanie może zostać rozszerzone o zadania wykonywane z użyciem Polipsychografu. Jest to system diagnostyczny, który pozwala badać wybrane funkcje poznawcze, sprawność psychomotoryczną, czas reakcji, uwagę, spostrzegawczość, tempo wykonywania zadań oraz koordynację wzrokowo-ruchową.

Polipsychograf może być szczególnie przydatny wtedy, gdy kontakt słowny z osobą badaną jest utrudniony, na przykład przy afazji, zaburzeniach mowy, spowolnieniu psychoruchowym albo trudnościach w jasnym formułowaniu odpowiedzi. W takich sytuacjach możliwość zastosowania zadań opartych na reakcji, spostrzeganiu, czasie wykonania i prostych operacjach poznawczych może dostarczyć dodatkowych informacji o funkcjonowaniu osoby badanej.

W podręczniku Polipsychografu opisano między innymi narzędzia dotyczące procesów poznawczych, takie jak Test Sprawności Umysłowej, Test Dodawania, Test Lokalizacji Liczb czy Test Linii, a także zadania dotyczące sprawności psychomotorycznej, czasu reakcji i koordynacji. Wyniki tych prób są interpretowane łącznie z wywiadem, obserwacją, dokumentacją oraz innymi metodami psychologicznymi.

Czy opinia psychologiczna gwarantuje uzyskanie orzeczenia?

Nie. Opinia psychologiczna nie gwarantuje uzyskania orzeczenia ani konkretnego stopnia niepełnosprawności. Może jednak mieć znaczenie jako element dokumentacji, zwłaszcza gdy jej dostarczenie jest wymagane w piśmie z powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Opinia może być pomocna, ponieważ:

• dostarcza dodatkowych danych diagnostycznych,
• opisuje funkcjonowanie psychiczne, poznawcze, emocjonalne i społeczne,
• wskazuje na ograniczenia, które nie zawsze wynikają wprost z samej diagnozy medycznej,
• pokazuje, jak osoba badana funkcjonuje w codziennym życiu,
• może uzupełniać dokumentację medyczną lub odpowiadać na prośbę powiatowego zespołu o dostarczenie opinii psychologicznej.

Warto traktować ją jako dokument diagnostyczny, który może uzupełnić obraz funkcjonowania osoby badanej, a nie jako dokument automatycznie rozstrzygający o wyniku postępowania.

Jak przygotować się do badania?

Przed badaniem warto przygotować dokumenty, które mogą pomóc w ocenie sytuacji osoby badanej.

Przydatne mogą być:

• pismo z Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jeżeli osoba badana je otrzymała,
• wypisy ze szpitala,
• zaświadczenia od lekarzy specjalistów,
• wyniki badań,
• dokumentacja z rehabilitacji,
• wcześniejsze opinie psychologiczne, psychiatryczne lub neurologopedyczne,
• lista przyjmowanych leków,
• informacje o trudnościach w codziennym funkcjonowaniu.

Warto również zastanowić się, jakie trudności występują na co dzień: czy osoba badana zapomina ważne informacje, ma problem z koncentracją, szybciej się męczy, potrzebuje pomocy w czynnościach domowych, ma trudności z komunikacją albo wymaga wsparcia emocjonalnego.

Obszar działania

Opinie psychologiczne oraz badania psychologiczne z możliwością dojazdu realizuję na wybranym obszarze województwa małopolskiego i świętokrzyskiego.

Obszar działania obejmuje między innymi:

Kraków i okolice,
Kielce i okolice,
Busko-Zdrój,
Chmielnik i okolice.

Możliwość dojazdu do dalszych miejscowości ustalana jest indywidualnie.

Podsumowanie

Opinia psychologiczna do orzeczenia o niepełnosprawności może być ważnym dokumentem diagnostycznym, szczególnie wtedy, gdy Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności prosi o jej dostarczenie albo gdy osoba ubiegająca się o orzeczenie chce przedstawić dodatkowy opis funkcjonowania psychicznego, poznawczego, emocjonalnego lub społecznego.

Nie przesądza samodzielnie o wyniku postępowania, ale może dostarczyć dodatkowych informacji diagnostycznych i pomóc w opisaniu realnych trudności, z którymi osoba badana mierzy się na co dzień.

Jeżeli potrzebujesz opinii psychologicznej, otrzymałeś pismo z prośbą o jej dostarczenie albo chcesz ustalić, czy w Twojej sytuacji takie badanie ma sens, skontaktuj się, aby omówić cel, zakres i możliwy termin badania.